Leesbare kopie van https://www.donateursbelangen.nl/blogitem/de-donateur-is-vogelvrij-waarom-het-consumentenrecht-stopt-bij-het-goede-doel/r/LYaxDzJ7wRe875, gemaakt voor AI-agents en crawlers. Overzicht

De donateur is vogelvrij: waarom het consumentenrecht stopt bij het goede doel

wetgeving

18-08-2026

Wie denkt dat je als donateur dezelfde rechten hebt als een gewone consument, komt bedrogen uit. Uit recente antwoorden van staatssecretaris Van Bruggen (Justitie en Veiligheid) op Kamervragen blijkt overduidelijk dat de donateur juridisch op een eiland staat. Goede doelen zetten op grote schaal commerciële wervingstechnieken, handelspraktijken, dataverrijking en zelfs voorspellende AI in, maar de donateur kan voor bescherming nergens aankloppen bij de consumentenautoriteit.

Hoe zit dit precies en wat betekent dit in de praktijk?

1. Geen tegenprestatie = geen consumentenrecht

De kern van het probleem ligt in de juridische definitie van een donatie. Volgens de staatssecretaris is een gift een "overeenkomst zonder tegenprestatie". Hierdoor kwalificeert het niet als een dienst in de zin van het Burgerlijk Wetboek.

Het resultaat?

Donaties vallen volledig buiten het algemene consumentenrecht. De Autoriteit Consument & Markt (ACM), de waakhond die toeziet op eerlijke handelspraktijken en consumentenbescherming, toetst of handhaaft niets als het gaat om goede doelen en hun wervingspraktijken. De staatssecretaris geeft ook aan geen enkele aanleiding te zien om het consumentenrecht uit te breiden naar de goededoelensector. De donateur staat consumentenrechtelijk met lege handen.

2. Het CBF: Een keurmerk zonder overheidsmandaat

In plaats van overheidsrechten leunt het kabinet op zelfregulering via het Centraal Bureau Fondsenwerving (CBF). Maar het CBF is een private stichting, geen officiële toezichthouder vanuit de overheid met een wettelijk mandaat. Het kan geen bestuursrechtelijke boetes opleggen bij overtredingen. Bovendien is er een enorm bereikprobleem: van de circa 45.000 ANBI’s in Nederland hebben er slechts 700+ een CBF-Erkenning, dat is minder dan 2 procent. Voor de overige tientallen duizenden non-profitorganisaties geldt het CBF-normenkader niet eens. Dit is vergelijkbaar met het laten testen van al het Nederlandse vlees door een privaat keurmerk zoals de Keurslager, in plaats van door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).

De Nederlandse overheid leunt sterk op de normenset binnen de CBF-Erkenning, waarin pas sinds januari 2025, na lobby door Stichting Donateursbelangen, normen zijn opgenomen voor fondsenwerving en donateursbelangen. Om de belangen van gevers verder te beschermen, zal Stichting Donateursbelangen de samenwerking met het CBF, GDN en de Commissie Normstelling intensiveren en waar nodig de strijd aanbinden; er valt immers nog heel veel te verbeteren.

3. Profilering, slimme AI en "gerechtvaardigd belang"

Ondertussen hanteren goede doelen én de commerciële bureaus die zij inschakelen steeds geavanceerdere marketingmethoden. Op basis van slechts een postcode en huisnummer kunnen persoonsgegevens worden verrijkt met WOZ-waarden, leefstijlen en buurtkenmerken. Ook de inzet van voorspellende AI-software, bijvoorbeeld om te berekenen wie er waarschijnlijk een erfenis nalaat, wordt in de praktijk gebruikt. Volgens de staatssecretaris mag dit in beginsel onder de AVG-grondslag gerechtvaardigd belang. De verwerkingsverantwoordelijke (het goede doel) beoordeelt in eerste instantie zelf of dit rechtmatig is. Toezicht hierop ligt uitsluitend bij de Functionaris voor Gegevensbescherming en de Autoriteit Persoonsgegevens (AP), niet bij een consumentenautoriteit.

4. Drie jaar lang prooi voor telemarketing

Ook wie zijn periodieke schenking opzegt, is er nog niet vanaf. Goede doelen mogen voormalige donateurs onder de Reclame Code en de Code Telemarketing nog tot wel drie jaar na opzegging blijven benaderen voor nieuwe giften. Hoewel er sinds januari 2025 bij het CBF wel normen gelden voor laagdrempelig opzeggen, blijven oud-donateurs langdurig in de wervingsbestanden staan en wordt bij het opzeggen alleen de incasso stopgezet, niet de communicatie en klantrelatie.

Conclusie: De donateur is vogelvrij

Een bewuste politieke keuze

De donateur wordt behandeld als een gewone klant als het gaat om dataverzameling, profilering en wervingsdruk, maar geniet geen enkele bescherming vanuit het consumentenrecht. Dit is geen maatschappelijk misverstand, maar een bewuste politieke keuze: de Tweede Kamer verzocht in 2024 en 2026 expliciet om goede doelen uit te zonderen van verscherpte consumentenbescherming.

Zolang de overheid de donateur niet ziet als iemand die bescherming verdient, blijft het advies aan iedereen die wil geven: wees uiterst alert op wat er met je persoonsgegevens precies gebeurt.

Bronnen:

Bijlage(n)

Jordan van Bergen

Directeur-bestuurder Stichting Donateursbelangen

"Dit blogitem is geschreven door een mens waarbij de inhoud mogelijk gedeeltelijk is verbeterd en aangevuld door en met behulp van kunstmatige intelligentie (AI)."