Leesbare kopie van https://www.donateursbelangen.nl/blogitem/loterijen-zijn-en-blijven-kansspelen-geen-filantropie/r/kftOWjj35tVSo9, gemaakt voor AI-agents en crawlers. Overzicht
Stop de illusie: loterijen zijn en blijven kansspelen, geen filantropie!
- loterijen
04-11-2025
Prof. dr. Theo Schuyt, hield in De Telegraaf van 30 oktober jongstleden een pleidooi voor de vrijwaring van goededoelenloterijen van reclamebeperkingen. Deze opinie roept nogal wat vragen op. Als hoogleraar Filantropie en voormalig lid van de Raad van Advies van de Kansspelautoriteit (Ksa) wordt een scherpere blik op de juridische en commerciële realiteit van de kansspelmarkt verwacht. De term 'goededoelenloterijen' zoals die wordt gebruikt door de heer Schuyt, is misleidend en de vergelijking met gokconglomeraten is daarin te kort door de bocht.
Juridische duidelijkheid over kansspelen.
Laten we beginnen met de feiten:
- Loterijen zijn kansspelen: Een kansspel is per definitie een speltype waarbij het toeval de winst bepaalt. Loterijen, zoals de Lotto, de Postcodeloterij en bijvoorbeeld Lot of Happiness, vallen ontegenzeggelijk onder de definitie van een kansspel. De deelnemer koopt een lot in de hoop op een prijs, zonder dat vaardigheid of inzicht van invloed is.
- Commercieel met verplichte maatschappelijke afdracht: Er bestaan geen zogenaamde 'goededoelenloterijen' gerund door commerciële bedrijven. Het merendeel van de grote loterijen in Nederland zijn commerciële bedrijven met een kansspelvergunning. Deze bedrijven zijn bij wet verplicht een minimaal percentage van hun opbrengst (meestal 40% of meer) af te dragen aan het algemeen belang (de "goede doelen"). Het zijn dus primair commerciële ondernemingen die een wettelijke maatschappelijke verplichting nakomen, niet meer niet minder.
De gezamenlijke commerciële lobby en misleidende werving.
Het argument van de heer Schuyt dat loterijen 'niks met gokverslaving van doen hebben' staat haaks op het feit dat ze wettelijk gezien kansspelen zijn en dat elke vorm van gokken, ongeacht het ingezette bedrag, een risico met zich meebrengt.
Het is bovendien zorgwekkend dat een wetenschapper zich ogenschijnlijk laat lenen voor de lobby van deze commerciële loterijen en de goede doelen die hier dankbaar gebruik van maken. Deze loterijen zijn gebaat bij de winst die overblijft ná de verplichte afdracht, en ze gebruiken hun relatie met de goede doelen als een marketing- en fondsenwervingsinstrument.
- Misbruik van het 'goede doel': De commerciële kansspelloterijen benutten de wettelijke afdrachtplicht door hun loterij expliciet als "goede doelen loterij" aan de man te brengen. Dit gebeurt vaak in gezamenlijk opgezette wervingsacties met een begunstigd goed doel, zoals via huis-aan-huiswerving, straatwerving en colportage. Mensen worden aangesproken door een werver van de loterij in het jasje met logo van het goede doel, maar wat niet altijd duidelijk is, is dat de overgehaalde potentiële loterijdeelnemer uiteindelijk een contract aangaat met een commercieel kansspelbedrijf, geworven door een ingehuurd commercieel wervingsbureau.
- Het verbindingargument: De door de heer Schuyt zo geprezen maatschappelijke verbinding wordt hiermee op een gespannen voet gezet. De emotionele band met een goed doel wordt gebruikt als verkoopargument voor een commercieel product (het lot), waarbij winstmaximalisatie van de loterijorganisatie vaak op de achtergrond raakt.
De huidige politieke discussie over een afkoelperiode bij colportage is terecht en zou zeker ook moeten gelden voor commerciële loterij-initiatieven.
- Kwetsbaarheid bij de deur: De 'goede doelen' en de loterijen genieten momenteel vaak een uitzonderingspositie bij colportage, wat betekent dat mensen aan de deur of op straat onder druk of emotionele overtuiging een doorlopende deelname aan een kansspel aangaan, zonder de (toekomstige) wettelijke bedenktijd die wel geldt voor andere 'agressieve' verkoopmethoden.
- Gelijke monniken, gelijke kappen: Als het doel is om de consument te beschermen tegen overhaaste beslissingen bij directe verkoop, dan is er geen enkele logische reden om commerciële loterijen (ook al dragen ze af aan het algemeen belang) uit te zonderen. De afkoelperiode van 3 dagen die nu wordt overwogen, moet absoluut gelden voor alle loterijen waarbij de kansspelvergunning op naam van een commercieel bedrijf staat.
God?
De heer Schuyt, sluit zijn opiniestuk af met de zinsnede:
"Voor de politieke partijen, die gokken afwijzen tot slot het volgende: God heeft weinig op met gokken, maar als je het verbindt aan een goed doel, dan knijpt de Heer een oogje dicht. Goededoelenloterijen zijn in Nederland uitgevonden."
Het religieuze argument is een zwaktebod dat de schijn hoog moet houden dat we hier met puur altruïsme te maken hebben. Laten we de commerciële realiteit en de noodzaak tot consumentenbescherming niet wegmoraliseren met een cultureel-christelijk spreekwoord. Het is daarnaast een directe, zij het ietwat ironische, sneer naar politieke partijen met een christelijke grondslag (die vaak de meest strikte beperkingen op gokken bepleiten) om hen te overtuigen van de maatschappelijke waarde van "goede doelen loterijen". Daarnaast geldt dat ook religieuze instellingen door middel van fondsenwerving inkomsten verkrijgen en steeds vaker via deze zogenaamde goededoelenloterijen.
Politiek en overheid
De Nederlandse overheid stimuleert en ondersteunt de goededoelensector op twee belangrijke manieren:
Aan de ene kant maakt de ANBI-status en de bijbehorende fiscale aftrek het vrijwillig geven aan goede doelen voordeliger voor de gever.
Aan de andere kant garanderen ze een continue geldstroom via een verplichte afdracht van inkomsten uit kansspelen (loterijen).
De politiek is het hier gezamenlijk over eens: men wil dat de overheid een actieve rol speelt bij het creëren van een gunstig klimaat voor goede doelen.
Hoewel de overheid de goededoelensector enerzijds ondersteunt via de ANBI-regeling en de verplichte afdracht door loterijen (het gunstige geefklimaat), hoort hier een even belangrijk doel tegenover te staan: de bescherming van burgers tegen de risico's van kansspelen.
P.S. in de Telegraaf van dinsdag 5 november staat een verkorte versie van bovenstaande column van onze directeur-bestuurder Jordan van Bergen in de rubriek: Wat u zegt.
Bijlage(n)
-
Jordan van Bergen
Directeur-bestuurder Stichting Donateursbelangen
"Dit blogitem is geschreven door een mens waarbij de inhoud mogelijk gedeeltelijk is verbeterd en aangevuld door en met behulp van kunstmatige intelligentie (AI)."
Terug naar alle blogitems